Bugun...



21. yüzyılda yeni Orta Doğu düzeni

Yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınının tüm dünya ekonomilerini vurduğu şu günlerde, Orta Doğu’da manzara-i umumi fevkalade perişan ve dahi perakende; Birinci Dünya Savaşı öncesinin Balkanlarını andırmakta.

facebook-paylas
Tarih: 10-08-2020 18:59

21. yüzyılda yeni Orta Doğu düzeni

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından Osmanlı Devleti’nin yıkılmasıyla, 20. yüzyılın başına kadar literatürde “maşrık” (doğu) olarak bilinen, (bölge haritalarını şekillendirenlerin verdiği isimle) Orta Doğu’da yeni bir düzen kuruldu. Bu düzen kabaca, 1950’lere kadar İngiliz ve Fransız yönetim ve himayesinde, parçalı Arap ulus devletlerinin kurulmasıyla sonuçlandı. Orta Doğu’da hegemonyanın daha ziyade ABD’ye geçtiği 1950’lerden itibaren Soğuk Savaş rüzgârlarının sert estiği yıllarda bölge ya ABD ya da Sovyet yanlısı askeri, seküler diktatörlerce yönetilmeye başladı. Sözde hepsi Arap milliyetçisi olan ve Arap uluslarını tek bir çatı altında toplamayı ve Filistin’i işgalden kurtarmayı kendilerine ülkü edinen bu totaliter yöneticiler, ironik bir biçimde Orta Doğu’yu parçalayan hegemon güçler tarafından iktidara getirilmişlerdi. Söz dinlemez olduklarında ise çeşitli saray darbeleriyle ortadan kaldırılıyor ve daha kullanışlı diktatörler, ABD Başkanı Donald Trump’ın deyimiyle “kendi en favori diktatörleri” iktidara getiriliyordu.

Mısır, Suudi Arabistan ve BAE gibi Arap dünyasının üç Sünni ağırlıklı ülkesi Türkiye karşısında Yahudi, Ortodoks ve Katolik ayırt etmeksizin her türlü bölgesel ve dış güçle işbirliği yapmayı yeğliyor ve tıpkı Birinci Dünya Savaşı’nda yapılan isyanlar gibi emperyal dış güçlerin ekmeğine yağ süren, kendi ayaklarına sıkan politikalara destek veriyorlar.

Soğuk Savaş’ın bittiği yıllardan bugüne kadar, kısaca 21. yüzyılın başlarında bölgemizde olup bitenlere kısaca bir göz atmak dahi, Orta Doğu’da yeni bir düzenin ya da düzensizliğin kurulmakta olduğu gösterecek ve bizleri nelerin beklediği hususunda çok açıklayıcı olacaktır.

Soğuk Savaş’ın sona ermesiyle birlikte, Irak’a “demokrasi getirmek” amacıyla, bir milyon kişinin ölümüne yol açarak önce Saddam Hüseyin ortadan kaldırıldı; ardından resmen olmasa da Irak fiilen üçe bölünmüş oldu.

Türkiye’ye karşı “Güney Cephesi” adını verdiğimiz bazı Sünni Müslüman ülkelerin yönetimleri, bölgede Türkleri görmektense Latin külahı, Ortodoks kalimmavhisi ya da Yahudi kippasını tercih ettikleri müddetçe de bu bölünme ve rejim değişiklikleri devam edecek gibi görünüyor.

Soğuk Savaş’ın en acımasız ve kurt diktatörlerinden Hafız Esed’in doğal ölümünden sonra, göz hastalıkları ihtisasını Londra’da yapan doktor oğlu Beşşar ile yine Londra’da yetişen Kings College diplomalı ve Harvard MBA’li Sünni eşi Esma Esed’den Suriye’de liberalleşme adına çok şey beklenmekteydi. Ancak “taç giyen baş akıllanır” vecizesiyle namütenasip olarak, Londra’dan Şam’a gelince liberallikten eser kalmadı. Fransız dergilerine “moda ikonu” ve Orta Doğu’da “modernitenin sembolü” olarak tanıtılan çift, 2011 Arap Baharı isyanlarında özgürlük isteyen Suriye halkının yarım milyondan fazlasının ölümüne, yüz binlerce çocuğun öksüz ve yetim kalmasına, ülke nüfusunun yarısının evlerinden barklarından olmasına yol açtı. Ülke halihazırda üçe bölünmüş durumda.

Sudan güney ve kuzey ya da Müslüman ve Hıristiyan şeklinde ikiye bölündü. İran ile Suudi Arabistan-Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) arasındaki mücadeleye kurban giden Yemen de Sudan’la aynı kaderi paylaşacak gibi; eskiden olduğu üzere kuzey ve güney Yemen olacak şekilde veya Zeydiler ve Sünniler arasında bölünme yolunda hızla ilerliyor.

Lübnan ise toplumsal olarak çoktan gettolara ayrılmış olmakla birlikte, toprak açısından bölünemeyecek kadar küçük olduğundan, bitkisel hayatta bir yaşam sürüyor. İsrail “Yüzyılın Planıyla” Filistin’in son partiküllerini de buharlaştırma peşinde epeyce yol almış görünüyor. Arap Baharının bir sonucu olarak kısa süreli bir demokrasi denemesi yaşayan ve halihazırda karşı devrimci bir askeri yönetimin iktidarda olduğu, Arap dünyasının en kalabalık ve monolitik ülkesi Mısır ise çeşitli ekonomik ve sosyal sıkıntılar içinde kıvranıyor. Buna bir de Sina’daki ayrılıkçı örgütleri ilave etmemiz gerekiyor. Kaddafi’nin öldürülmesinin ardından iç savaşa sürüklenen Libya elân fiili olarak en az ikiye bölünmüş vaziyette.

2016’da yaşadığımız darbe teşebbüsü de bölgedeki olayların Türkiye ayağıydı; fakat milletimiz buna izin vermedi. İran’ın durumu da ortada ve sürekli ABD-İsrail tehdidi altında. Bölgeye tekrar dönen Rusya hem Suriye hem de Libya’da önemli bir inisiyatif gücüne erişmiş durumda. Bütün bunlara ilave olarak DEAŞ ve el-Kaide türevi örgütler hâlâ hayatiyetlerini devam ettiriyorlar. ABD Suriye’de, Fırat’ın doğusunda bir PKK devleti kurmakla meşgul.

Yeni tip koronavirüs (Kovid-19) salgınının tüm dünya ekonomilerini vurduğu şu günlerde, Orta Doğu’da manzara-i umumi fevkalade perişan ve dahi perakende; Birinci Dünya Savaşı öncesinin Balkanlarını andırmakta. Mamafih Orta Doğu’da dıştan tasarım çabalarına karşı direnen ve halk hareketlerini destekleyen Türkiye’yi ise Katar’ın dışında açıkça destekleyen başka bir bölge ülkesi mevcut değil. Türkiye Tunus, Cezayir ve Umman gibi bölge ülkeleriyle kendisine karşı kurulan cepheyi zayıflatmaya çalışıyor. Topun ağzında olan nevi şahsına münhasır İran, her şeye rağmen kendi ajandasına uygun fiiliyatına devam ederken içeride Kovid-19 salgını, ekonomik sıkıntılar ve arka arkaya gelen patlamalarla karşı karşıya.

Yetkililerinin açıklamalarına bakılırsa, İran tehdidiyle Türkiye’yi eş gören Suudi Arabistan, BAE ve Mısır Türkiye’ye Libya, Suriye ve Doğu Akdeniz gibi tüm cephelerin yanı sıra ekonomi, turizm, medya ve hatta dizi sektöründe dahi (basketbol tabiriyle) “tam saha pres” uygulamakta. Bu arada İsrail, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), Fransa ve Rusya gibi her türlü dış güçle işbirliği yapmakta. Bu ülkelerin ABD ile müttefiklik ve bağımlılık ilişkilerini düşündüğümüzde durum daha da vahim bir hâl alıyor. Bütün bunlara ilaveten, Ermenistan’ın Azerbaycan topraklarındaki son saldırıları (buna bigâne kalamayacağından) Türkiye’nin güneydeki dikkatini dağıtmaya yönelik bir hamle gibi duruyor.

Mısır, Suudi Arabistan ve BAE gibi Arap dünyasının üç Sünni ağırlıklı ülkesi Türkiye karşısında Yahudi, Ortodoks ve Katolik ayırt etmeksizin her türlü bölgesel ve dış güçle işbirliği yapmayı yeğliyor. Halbuki Orta Doğu’da yukarıda hâli pürmelalini bir parça izah ettiğimiz parçalanma ve partikülleşmenin tek çaresi bölge ülkelerinin işbirliği yaparak dış güçlerin müdahalelerine imkân tanımaması. Aksine bölge ülkeleri tıpkı Birinci Dünya Savaşı’nda yapılan isyanlar gibi emperyal dış güçlerin ekmeğine yağ süren ve kendi ayaklarına kurşun sıkan politikalara destek veriyorlar. Bölge ülkelerinin yönetimleri iktidarlarını korumak için dış güçler yerine kendi halklarına güvenseler ve halklarının istekleri doğrultusunda bir siyaset izleseler hem iktidarları daha uzun ömürlü hem de bütün ülkeleri tehdit eden bölünme ve parçalanma senaryoları engellenmiş olurdu. Zira Orta Doğu, tarihsel karakteristiğine uygun olarak, partikülleşmekten ziyade daha da fazla bütünleşmeye ihtiyaç duyuyor. Ancak bölgeyi daha da bölmeyi amaçlayan emperyal güçler bu yöneticileri destekleyerek “şimdilik” ayakta kalmalarını sağlıyorlar. Böyle giderse 21. yüzyılda Orta Doğu’da mevcut ulus devletlerin iki katı yeni ve küçük devletçikler göreceğiz. Dönemin ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice’ın 7 Ağustos 2003’te yaptığı “Ortadoğu’da 23 ülkenin rejiminin ve sınırlarının değiştirileceği” açıklaması şu ya da bu şekilde işlemeye devam ediyor.

Orta Doğu’da 21. yüzyılın yeni düzeni kurulurken bu düzende söz sahibi olmak maksadıyla Türkiye pek çok cephede mücadele veriyor. Maalesef Türkiye’ye karşı “Güney Cephesi” adını verdiğimiz bazı Sünni Müslüman ülkelerin yönetimleri, bölgede Türkleri görmektense Latin külahı, Ortodoks kalimmavhisi ya da Yahudi kippasını tercih ettikleri müddetçe de bu bölünme ve rejim değişiklikleri devam edecek gibi görünüyor.

Yazımızı her zaman olduğu gibi bir son sözle bitirelim: “Kendi düşen ağlamaz”.

[Prof. Dr. Cengiz Tomar Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Rektör Vekili olarak görev yapmaktadır]




Bu haber 3029 defa okunmuştur.


FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER Dünya Haberleri

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 11 10 0 1 21 6 31 +15
2 Fenerbahçe 11 10 1 0 31 8 30 +23
3 Adana Demirspor 11 6 2 3 23 12 21 +11
4 Trabzonspor 11 6 4 1 19 13 19 +6
5 Beşiktaş 11 6 4 1 17 14 19 +3
6 Kayserispor 11 5 2 4 13 10 19 +3
7 Kasımpaşa 11 5 3 3 18 19 18 -1
8 Antalyaspor 11 4 4 3 13 13 15 0
9 Hatayspor 11 3 3 5 18 15 14 +3
10 Sivasspor 11 3 3 5 13 14 14 -1
11 Çaykur Rizespor 11 4 5 2 10 17 14 -7
12 MKE Ankaragücü 11 3 4 4 18 15 13 +3
13 Gaziantep FK 11 4 7 0 9 17 12 -8
14 Fatih Karagümrük 11 2 4 5 10 10 11 0
15 Alanyaspor 11 2 5 4 9 14 10 -5
16 Konyaspor 11 2 5 4 10 16 10 -6
17 Pendikspor 11 2 5 4 14 25 10 -11
18 Başakşehir FK 11 2 6 3 8 15 9 -7
19 Samsunspor 10 1 7 2 7 17 5 -10
20 İstanbulspor 10 1 7 2 8 19 5 -11
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 11 9 2 0 26 8 27 +18
2 Kocaelispor 11 7 2 2 18 11 23 +7
3 Bandırmaspor 11 6 1 4 15 6 22 +9
4 Bodrumspor 11 6 3 2 15 9 20 +6
5 Göztepe 11 6 3 2 11 5 20 +6
6 Gençlerbirliği 11 5 2 4 14 12 19 +2
7 Keçiörengücü 11 5 4 2 10 10 17 0
8 Sakaryaspor 11 4 3 4 11 10 16 +1
9 Manisa FK 11 3 3 5 14 11 14 +3
10 Çorum FK 11 4 5 2 16 14 14 +2
11 Erzurumspor FK 11 3 4 4 9 7 13 +2
12 Boluspor 11 3 4 4 7 10 13 -3
13 Adanaspor 11 4 7 0 11 16 12 -5
14 Şanlıurfaspor 11 2 4 5 8 14 11 -6
15 Giresunspor 11 2 6 3 7 13 9 -6
16 Ümraniyespor 11 2 6 3 9 17 9 -8
17 Tuzlaspor 11 2 7 2 8 21 8 -13
18 Altay 11 1 8 2 6 21 5 -15
Takım O G M B A Y P AV
1 Esenler Erokspor 11 9 2 0 24 7 27 +17
2 Van Spor FK 11 9 2 0 14 10 27 +4
3 Ankaraspor 12 7 1 4 16 7 25 +9
4 Bucaspor 1928 11 6 1 4 16 6 22 +10
5 Yeni Mersin İdman Yurdu 12 6 2 4 18 11 22 +7
6 Ankara Demirspor 11 7 3 1 17 10 22 +7
7 Nazilli Belediyespor 12 7 4 1 18 16 22 +2
8 1461 Trabzon FK 11 6 2 3 18 7 21 +11
9 Beyoğlu Yeniçarşıspor 11 4 6 1 11 13 13 -2
10 Diyarbekir Spor 11 3 4 4 8 11 13 -3
11 Karacabey Belediye Spor 12 3 6 3 8 9 12 -1
12 Bursaspor 11 3 5 3 9 15 12 -6
13 Altınordu 11 2 4 5 15 13 11 +2
14 Hes İlaç Afyonspor 11 2 5 4 5 10 10 -5
15 Kırklarelispor 12 2 6 4 6 18 10 -12
16 Serik Belediyespor 12 2 7 3 5 12 9 -7
17 Kırşehir Futbol SK 12 2 8 2 9 23 8 -14
18 Zonguldak Kömürspor 11 1 7 3 8 16 6 -8
19 Adıyaman FK 11 1 7 3 6 17 6 -11
Takım O G M B A Y P AV
1 Aliağa Futbol A.Ş. 9 7 0 2 18 4 23 +14
2 Ayvalıkgücü Belediyespor 9 5 1 3 9 4 18 +5
3 Kepezspor FAŞ 8 5 1 2 13 5 17 +8
4 K.Çekmece Sinopspor 9 3 2 4 11 7 13 +4
5 Kırıkkalegücü FK 8 4 3 1 8 7 13 +1
6 İnegöl Kafkas GK 8 4 3 1 8 8 13 0
7 52 Orduspor FK 9 3 3 3 8 10 12 -2
8 Edirnespor 8 3 3 2 10 6 11 +4
9 Mardin 1969 Spor 8 3 3 2 11 8 11 +3
10 Artvin Hopaspor 8 2 3 3 8 6 9 +2
11 Talasgücü Belediyespor 9 3 6 0 10 17 9 -7
12 Gümüşhanespor 9 1 3 5 6 10 8 -4
13 Malatya Arguvanspor 8 1 4 3 3 6 6 -3
14 Tarsus İdman Yurdu 8 1 5 2 5 18 5 -13
15 Karabük İdmanyurdu Spor 8 1 6 1 5 17 4 -12
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 10/11/2023 MKE Ankaragücü vs Antalyaspor
 10/11/2023 Trabzonspor vs Konyaspor
 11/11/2023 Kasımpaşa vs Kayserispor
 11/11/2023 Alanyaspor vs Gaziantep FK
 11/11/2023 Fatih Karagümrük vs Sivasspor
 11/11/2023 Hatayspor vs Galatasaray
 12/11/2023 Pendikspor vs Samsunspor
 12/11/2023 Beşiktaş vs Başakşehir FK
 12/11/2023 Çaykur Rizespor vs İstanbulspor
 12/11/2023 Adana Demirspor vs Fenerbahçe
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 10/11/2023 Adanaspor vs Gençlerbirliği
 11/11/2023 Keçiörengücü vs Bodrum FK
 11/11/2023 Tuzlaspor vs Giresunspor
 11/11/2023 Şanlıurfaspor vs Ümraniyespor
 11/11/2023 Altay vs Eyüpspor
 12/11/2023 Boluspor vs Sakaryaspor
 12/11/2023 Manisa FK vs Bandırmaspor
 12/11/2023 Erzurumspor FK vs Göztepe
 12/11/2023 Kocaelispor vs Çorum FK
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/11/2023 Esenler Erokspor vs Altınordu
 12/11/2023 Diyarbekir Spor vs Ankaraspor
 12/11/2023 Hes İlaç Afyonspor vs Nazilli Belediyespor
 12/11/2023 Kırklarelispor vs Bursaspor
 12/11/2023 Kırşehir Futbol SK vs Bucaspor 1928
 12/11/2023 Serik Belediyespor vs Adıyaman FK
 12/11/2023 Van Spor FK vs Karacabey Belediye Spor
 12/11/2023 Zonguldak Kömürspor vs Ankara Demirspor
 12/11/2023 1461 Trabzon FK vs Beyoğlu Yeniçarşıspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 11/11/2023 52 Orduspor FK vs İnegöl Kafkas GK
 12/11/2023 Artvin Hopaspor vs Kepezspor FAŞ
 12/11/2023 K.Çekmece Sinopspor vs Edirnespor
 12/11/2023 Malatya Arguvanspor vs Kırıkkalegücü FK
 12/11/2023 Mardin 1969 Spor vs Gümüşhanespor
 12/11/2023 Talasgücü Belediyespor vs Karabük İdmanyurdu Spor
 12/11/2023 Tarsus İdman Yurdu vs Aliağa Futbol A.Ş.
resmi ilanlar
GAZETEMİZ

Web sitemize nasıl ulaştınız?


NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI YUKARI